درخت خرما يكي از مقدس ترين و قديمي ترين درختان ميوه شناخته شده براي انسان است. پيدايش درخت خرما در جهان از دوران دوم زمين شناسي آغاز شده ، اما زمان پي بردن انسان به ارزش غذايي خرما و كاشت درخت آن به شش هزار سال پيش از ميلاد ميرسد. مبداء اصلي اين گياه بدرستي مشخص نيست. بعضي از دانشمندان مبداء اصلي آن را در آسيا و كرانه هاي خليج فارس و گروهي ديگر زيستگاه اصلي خرما را شامل آفريقا يا شبه قاره هند ميدانند.  بر اساس شواهد باستان شناسي قدمت كشت نخل خرما در ايران به بيش از شش هزار سال پيش ميرسد. در حال حاضر خرما در هر پنج قاره در بيش از 30 كشور كشت شده و مورد بهره برداري قـرار گرفته است.  خرما با سطح زير كشت 218 هزار هكتار در كشور و توليد 918 هزارتن و تنوع فراوان ارقام ( حدود 400 رقم) جايگاه ويژه اي در كشور دارد. خرما از نظر سطح زير كشت پنجمين محصول باغي كشور و از نظر توليد حدود 2/7 درصد كل توليدات باغباني كشور را بخود اختصاص داده است.
دردنيا چهار و نيم ميليون تن خرما در سال توليد مي گردد كشورهاي آسيايي و آفريقايي 99 درصد و آمريكا 1 در درصد توليد خرما در جهان را دارا ميباشد. ايران بزرگترين توليدكننده خرما در جهان است سطح زیر کشت خرما در ایران ‪۲۳۸‬هزار و ‪ ۸۶۲‬هکتار است که میزان متوسط مصرف سرانه کشور ایران ‪ ۱۰‬تا ‪ ۱۳‬کیلوگرم می باشد.
 سطح زير كشت خرماي كشور در سال 1378 برابر 216 هزار هكتار بوده است كه 177 هزار هكتار آن به صورت بارور و بقيه نهال است .
كشت خرما در ايران در حدود 4 يا 5 هزار سال قبل از ميلاد شروع شده و تنوع ارقام ( حدود 40 رقم ) خرما در مناطق خرما خيز استان كرمان كه بيشتر آنها با ديگر ارقام خرما در كشور تفاوت دارند ، نشانه اي از قدمت كاشت اين درخت در استان كرمان ميباشد .خرما در 11 استان كشور كشت ميشود .

سيستم كاشت :

     در ايران فاصله كشت در سيستم مربعي 8×8 متر ( مناطق بسيار گرم و خشك )، در سيستم ميانه كاري فواصل 12 × 12 متر و در ساير موارد 10 × 8  متر و يا  9 × 9  متر توصيه مي گردد.

شرايط آب و هوايي :

     بطور كلي خرما محصول نقاط حاره است، اگر چه در نقاط نيمه گرمسيري نيز كشت شده است. رشد خرما در نقاطي ميسر است كه داراي زمستان معتدل و تابستان گرم و خشك براي رسيدن ميوه باشد و در مدت 7 - 5 ماه از زمان گرده افشاني تا برداشت ميوه، باران يا رطوبت بيش از اندازه وجود نداشته باشد، زيرا رشد درخت متوقف ميشود. در درجه حرارت  ْ‎6ـ  سانتيگراد حواشي برگها به رنگ زرد درآمده و خشك ميشوند وگل آذينهاي خرما نيز شديدا” در اثر سرمازدگي خسارت مي بيند. در درجـه حرارت  ْ9ـ  تا  ْ15ـ  بـرگهاي قسمت خارجي و مياني تاج درخت (سايه انداز) خسارت ديده و خشك ميشوند.

نياز سرمايي : خرما نياز سرمايي ندارد.

شرايط خاك : بهترين نوع خاك براي نخل خرما خاكهاي عميق ، زهكش دار ،  بافت نسبتا´ سبك و داراي مواد آلي كافي و قدرت نگهداري آب كافي مي باشد.

وضعيت آب :

     در مقايسه با ساير ميوه ها نخل داراي بيشترين مقاومت به شوري ميباشد. نخل خرما به شوري آب تا غلظت 7000-6000 پي پي ام مقاومت نشان داده ولي اين دامنه شوري تاثير منفي روي كميت و كيفيت محصول ميگذرد. نخل خرما را ميتوان با آب با شوري 5/3 دسي زيمنس بر متر آبياري كرد بدون آنكه هيچ گونه كاهشي در عملكرد محصول بوجود آيد. نخل خرما ميتواند حالت غرقابي خاك را به دليل وجود حفرات هوا روي ريشه هاي خود تحمل كند.

نحوه تكثير :   نحوه تكثير از طريق پاجوش و كشت بافت ميباشد ولي در كارهاي اصلاحي تكثير با بذر نيز انجام ميشود.

ارقام عمده خرما:

     درايران حدود 400 رقم خرما شناخته شده است. اين ارقام بدليل اينكه منشاء بذري دارند داراي صفات ژنتيكي و مرفولوژيكي متفاوت مي باشند كه بهره برداري از آنها بويژه در برنامه هاي اصلاح و احياء نخلستانهاي كشور و توسعه سطح زير كشت خرما بسيار مفيد و مؤثر ميباشد. در حال حاضر ايران با داشتن اين تعداد رقم مهمترين منبع ژرم پلاسم خرماي دنيا و در بين كشورهاي خرماخيز جهان است. از انواع مرغوب خرما مي توان به رقم استعمران، پيارم ، زاهدي ، برحي ، كبكاب ،‌شاهاني ، مضافتي ، زارشك و خارك اشاره و از انواع نامرغوب  به خدشكن و كلوخ شكن و برخي از انواع زارشك اشاره نمود.

پيوند: به علت نداشتن لايه زاينده پيوسته پيوند صورت نميگيرد.

ملاحظات:

     ارتفاع بازدارنده كشت موفقيت آميز خرما در حدود 1200 متر ميباشد در ارتفاعات بيشتر ميوه خرما نميرسد ، خرمـا گياهي چندساله و دو پايه است ، يعني گلهاي نر و ماده روي پايه هاي جداگانه قـرار دارند، معمولا´ پنج سال پس از كاشت پـاجوش،  باردادن آغـاز ميشود و تا هنگام مرگ گياه ادامه دارد. گياهي است دگر گرده افشان و محصول اقتصادي با گرده افشاني مصنوعي بدست ميآيد.
 
 
 

وضعیت خرما در استان کرمان

 بر اساس آمار وزارت كشاورزي ، استان كرمان ( با احتصاب جيرفت و كهنوج ) با 9795 هكتار سطح نهال ( 4/25 درصد كل كشور ) بيشترين سطح نهال در كشور را به خود اختصاص داده است همچنين با 39408 هكتار سطح بارور ( 2/22 درصد كل كشور ) مقام اول را در سطح زير كشت باغات بارور  خرماي كشور را دارا ميباشد .
بررسي ميزان توليد خرماي كشور نشانگر آن است كه استان كرمان بطور متوسط طي دوره 78-1368 بيش از 1/4 خرماي كشور را توليد كرده است همچنين در سال 1378 ميزان  توليد خرماي كشور برابر 908340 تن بوده است و حدود 30 درصد توليد كشور مربوط به استان كرمان مي باشد و دررتبه اول توليد قرار گرفته است . استانهاي سيستان و بلوچستان ، هرمزگان ، فارس ، خوزستان و بوشهر به ترتيب در رتبه هاي دوم  تا ششم قرار دارند . در بين استانهاي فوق استان كرمان بيشترين عملكرد را داراست . جدول زير وضعيت سطح كشت نهال ، بارور و عملكرد خرما را در كشور نشان مي دهد.



بررسي وضعيت خرما در استان كرمان نشانگر آن است كه در سال 1378 ، شهرستان بم با 4/40 درصد بيشترين سطح زير كشت نهال خرما در استان را داراست و پس از آن شهرستانهاي جيرفت و كهنوج با به ترتيب با 8/27 درصد و 8/26 درصد در رديف هاي بعدي قرار دارند و همچنين از لحاظ سطح زير كشت بارور نيز شهرستان بم با 5/36 درصد رتبه اول و شهرستان كهنوج با 8/30 و شهرستان جيرفت با 9/23 درصد در رتبه هاي دوم وسوم قرار دارند . در سال  1378 بر اساس اطلاعات آمار نامه استان كرمان ميزان توليد خرماي استان برابر 2711431 تن بوده است .
بطوريكه شهرستان بم با 7/42 درصد ، شهرستان كهنوج با 6/27 درصد و شهرستان جيرفت با 6/21 درصد بيشترين توليد استان را به خود اختصاص داده اند.
با توجه به اينكه كرمان مهمترين استان كرمان از لحاظ توليد خرما ميباشد در جهت صادرات و بازاريابي  اين محصول جهت رونق اين محصول بايستي يك عزم ملي صورت گيرد تا خرماي استان در جايگاه اصلي خود قرار گيرد . جدول زير وضعيت توليد و سطح زير كشت خرما در استان كرمان را نشان مي دهد .






بر اساس  جدول فوق مشاهده مي شود كه سهم استان از سطح زير كشت بارور خرماي كل كشور در حال افزايش بوده است و از حدود 19 درصد در سال 1368 به حدود 4/22 درصد در سال 1378 رسيده است . اما سهم استان كرمان در سطح زير كشت نخلستانهاي نهال در حال كاهش است كه عمده ترين دليل آن بازسازي نخلستانهاي استان خوزستان پس از پايان جنگ تحميلي است و اين امر نشان مي دهد كه احتمالا در آينده و پس از به باروري رسيدن نهالستانهاي خرما ، سهم استان در توليد خرماي كشور رو به كاهش خواهد گذاشت ستونهاي سوم و چهارم جدول 8-2 نشان مي دهد كه سهم خرما در الگوي كشت باغات استان دچار تحول چنداني نشده است و به ديگر سخن همرام با افزايش سطح باغات استان ،دچار تحول چنداني نشده است و به ديگر سخن همراه با افزايش سطح باغات استان ، سطح زير كشت نخلستانها هم به همان ميزان افزايش يافته است .


با توجه به مسئله سال آوري در توليد خرما و توضيحات داده شده قبلي در مورد فرمول مورد استفاده براي محاسبه ميانگين رشد مقدار ميانگين محاسبه شده براي توليد مقداري بزرگنمايي شده است .
  برحسب جدول شماره 9-2 مشاهده مي شود كه نرخ رشد سالانه توليد خرما در استان كرمان بطور متوسط بيشتر از كل كشور است كه در نمودار شماره 3-2 نشان داده شده است . بر اساس اين نمودار مشخص ميگردد كه نوسانات توليد در استان كرمان بيشتر از نوسانات توليد در كل كشور است و اين امر باعث ميشود كه صادر كنندگان با درجه اطمينان كمتري براي برنامه ريزي صادراتي مواجه باشند . از اينرو اتخاذ تصميماتي در راستاي اصلاحات ژنتيكي براي كمتر نمودن نوسانات توليد مي تواند درجه اطمينان صادر كنندگان براي دستيابي به مقدار مشخص كالاها را افزايش دهد .
بر حسب جدول و نمودار 4-2 مشخص ميگردد كه سهم استان در صادرات خرما داراي تفاوت بسيار زيادي با سهم توليد استان مي باشد. بطوريكه متوسط سهم استان از توليد خرماي كل كشور در دوره 78-1368 بالغ بر25 درصد بوده اما سهم صادرات استان از كل كشور  هيچگاه فراتر از دو درصد نرفته است و ميانگين آن در دوره مذكور حدود 6/0 مي باشد.اين مسئله نشان ميدهد كه توجه بسيار اندكي به صادرات خرما از استان شده است  و در اين راستا بايستي هماهنگيهاي بيشتري براي صادرات خرما از استان صورت گيرد كه از جمله آن پيشنهاد براي تاسيس و راه اندازي تعاوني صادركنندگان خرما ميگردد. البته راه اندازي اينگونه تعائني ها و اتحاديه ها بايستس با دقت و ملاحظات زيادي صورت گيرد.
ضريب همبستگي بين سهم صادرات و سهم توليد خرماي استان كرمان -68/0 بوده و بيانگر اين است كه نه تنها هيچگونه هماهنگي بين توليد و صادرات اين محصول در استان وجود ندارند بلكه اين دو متغير حتي در جهت خالف يكديگر حركت كرده اند. با توجه به اينكه مقتضيان خرماي ايران به سه دسته كلي تقسيم مي شوند كه اين سه دسته عبارتند از : اول گروهي كه خرما را به عنوان يك ماده غذايي مورد استفاده قرار ميدهند . گروه دوم كشورهايي هستند كه خرماي ايران را خريداري كرده و پس از بسته بندي مجدد آنرا به كشورهاي ديگر صادر مي نمايند كه از عمده ترين اينها كشورهاي حوزه خليج فارس بويژه امارات متحده عربي است . گروه سوم كشورهايي هستند كه وارد كننده نهايي خرما بوده و اين محصول را بعنوان تنقلي مورد استفاده قرار ميدهند كه عمدتا كشورهاي اروپايي ميباشند . با توجه به اينكه معمولا كشش قيمتي تقاضا در گروههاي فوق الذكر متفاوت است ، لذا توجه به تفكيك اين بازارها از اهميت زيادي برخوردار است . در اين راستا توجه به نكاتي مانند بسته بندي ، استاندارد و ... بسيار پر اهميت است .
محاسبات انجام شده نشان ميدهد كه طي دوره 78-1368 رشد صادرات خرماي استان بيشتر از رشد صادرات خرماي كشور بوده اما علي رغم آن هنوز استان كرمان در مقايسه با كل كشور فقط 4/2 درصد عملكرد صادراتي دارد . 4/2 درصد بددين مفهوم كه سهم توليد استان در خرماي كشور بالغ بر 25 درصد و سهم صادرات آن حدود 6/0 درصد بر 25 عدد 4/2 درصد بدست مي آيد . لذا تلاشهاي زيادي در راستاي دستيابي به سهم برابر توليد و صادرات استان مورد نياز است .
منبع: سایت اطلاع رسانی تجارت استان کرمان

وضعیت خرما در استان بوشهر

در بوشهر تا قبل از انقلاب توجه چندانی به کاشت و توسعه نخل و نخلداری نمی شد اما بعد از پیروزی انقلاب و توجه خاص مسئولان به کار کشاورزی، کاشت نخل دراستان رشد فزاینده ای پیدا کرد به طوری که تعداد نخلها از حدود ۳ میلیون در قبل پیروزی انقلاب به بیش از ۷ میلیون نخل با تولید سالانه بالغ بر ۱۴۰ هزار تن خرما رسیده است. متاسفانه در سالهای اخیر خشکسالی ۱۰ ساله استان از یک سو و سوء مدیریتها عرصه را بر باغداری و کشاورزان نخل کار تنگ کرده است. به طوری که هزینه های صورت گرفته بیش از درآمد کشاورزان نخلدار است و کاهش رونق بازار خرید خرما بر نگرانی آنان افزوده است. خشکسالی های سالهای اخیر به ویژه در سال جاری باعث کاهش ۴۰ در صدی محصول خرمایی استان شده است. یکی از راه هایی که می تواند تا حد زیادی بر مشکلات کشاورزان مرهم نهد اختصاص تسهیلات بانکی به واحدهای بسته بندی خرماست.
توسعه صادرات خرما  نیازمند رویکردی علمی و جدید در فراوری و بازاریابی این محصول است.

وضعیت خرما در استان سیستان و بلوچستان

 آشنایی با توانمندیها و ظرفیتهای تولید، نحوه مصرف و پیش بینی راهکارهای مناسب صادرات این محصول سبب تحولی شگرف در اشتغال و اقتصاد سیستان و بلوچستان می شود.
گفتنی است ایران از لحاظ صادرات خرما  رتبه سوم خاورمیانه و ششم دنیا را داراست.
سیستان و بلوچستان نیز از بالاترین سطح زیرکشت خرما در کشور برخوردار است و توانمندیها و ظرفیت بالایی در به کارگیری صنایع تبدیلی دارد.
تجار کشورهای همسایه چون پاکستان با استفاده از ضعف مدیریتی و کمبود صنایع تبدیلی در سیستان و بلوچستان، خرمای مرغوب تولیدی این استان را به صورت فله ای با قیمت اندکی خریداری و پس از انتقال به کشورشان و فرآوری و بسته بندی این محصول، با نام آن کشور و قیمت بالایی در بازارهای جهانی عرضه کرده و سود زیادی بدست می آورند.
ارزش غذایی خرما و میزان بالای تقاضای جهانی، لزوم توجه به فرآوری، بسته بندی و صادرات آن را بیش از پیش آشکار می کند.  راهکار اساسی برای تثبیت جایگاه خرما را افزایش کیفیت، فرآوری و بسته بندی مناسب و مطابق با سلیقه مصرف کنندگان و شناسایی و جذب بازارهای مصرف جهانی است.
 برنامه ریزی های مدون و حمایت از تولیدکنندگان و ایجاد و گسترش صنایع فرآوری خرما در سیستان و بلوچستان می تواند گامهای بلندی در راستای توسعه صادرات غیرنفتی باشد.
 سیستان و بلوچستان رتبه دوم تولید خرما کشور را دارد و با توجه به تولید سالانه بیش از ‪ ۱۵۷‬هزار تن خرما در ارقام و انواع مختلف در این استان، نیاز شدید به ایجاد صنایع تبدیلی و بسته بندی است.
 کمبود انبار و سردخانه برای نگهداری، نبود صنایع فرآوری و بسته بندی مناسب، نگاه سنتی تولیدکننده و تجار و درجه بندی نامناسب خرما دراستان سبب قیمت پایین و خروج فله ای آن به کشورهای همسایه و استانهای همجوار شده است.
کشاورزی سنتی، پراکندگی باغها در استان و بسته بندی نامناسب یک کیلویی و حلب های ‪ ۱۷‬تا ‪ ۲۰‬کیلویی سبب افزایش ضایعات و کاهش تقاضای صادراتی خرما شده است.
 این مشکل و معضل سبب شده که سود و بهره بالای آن نصیب تجار پاکستانی و همچنین استان های کرمان، آذربایجان و خراسان شمالی بشود.
تجار مناطق یادشده پس از خرید خرما از نخلداران سیستان و بلوچستان با قیمت پایین، اقدام به فرآوری و بسته بندی مناسب آن با نام تجاری خود کرده و در بازار کشورهای عربی و آسیای میانه عرضه می کنند.
ایجاد کارگاه صنعتی فرآوری و بسته بندی تولید شیره، الکل، شهد، سرکه خرما و نیز خرمای دامی و علوفه ای و استخراج ‪ ۷۵‬درصد رنگدانه در تولید شکر را از اقدامهای مهم سازمان برای شکوفایی صنایع تبدیلی خرما است.
 استان سیستان و بلوچستان دومین تولید کننده خرما در کشور است.
 سیستان و بلوچستان دارای بیش از ۴۴ هزار هکتار سطح زیر کشت نخیلات است که از این میزان ۳۶ هزار هکتار آن باغات خرمای بارور است.
 ۷۶ رقم خرما در استان وجود دارد و کاشت و پرورش نخیلات از قدیم الایام در اقصی نقاط استان سیستان و بلوچستان مرسوم بوده است.
 در حال حاضر دو رقم مضافتی و ربی مهم ترین ارقام خرمای تولیدی استان هستند که از نظر میزان تولید و سطح زیر کشت بیشترین مقدار را به خود اختصاص داده اند.
 رقم مضافتی به صورت رطب مصرف شده و به لحاظ بازار پسندی داخلی قسمت اعظم تولید خرمای مضافتی در کشور مصرف می شود و رقم ربی که تولید آن منحصرا در استان وجود دارد با صفات بسیار مطلوبی نظیر بافت شکلاتی، نیمه خشک، قابلیت نگه داری و شستشو، رنگ سیاه و روشن و شکل کشیده با هسته ای کوچک که از بازار پسندی خارجی خوبی برخوردار است و عمده محصول توسط تجار خریداری و به خارج از کشور صادر می شود.
 خرمای مضافتی با تولید ۸۱ هزار تن و خرمای ربی با تولید ۳۸ هزار تن در سال مهم ترین خرمای استان را تشکیل می دهد.

تکثیر خرما به روش کشت بافت

کشت بافت گیاهی عبارت است از تکنیکی که برای تولید و تکثیر گیاه کامل از بخش هایی مانند سلول یا بافت گیاه استفاده می شود . این نوع تکثیر موسوم به تکثیر خرد یا ریزازدیادی بوده و با دو روش تولید گیاهک از طریق اندام زائی و جنین رویشی یا گیاهک زائی امکان پذیر می باشد . در هر دو روش وجود یک محیط آزمایشگاهی استریل و استفاده از هوای تصفیه شده الزامی است . خوشبختانه در سال های اخیر تکنولوژی تولید نهال کشت بافت خرما به کشور وارد شده و به حالت بومی درآمده است .

فواید تکثیر خرما به روش کشت بافت

 1) درختان خرمای حاصل از کشت بافت کاملاً شبیه به والدین می باشد(True To Type)  بنابراین کلیه صفات والد نظیر مقدار محصول؛ وضعیت رشد؛ مقاومت به بیماری و آفات به گیاهان تولید شده منتقل می شود .
2) امکان تولید انبوه نهال شبیه به گیاه مادری وجود دارد .
3) واریته های کمیاب خرما را می توان در مقیاس وسیع تولید کرد .
4) تکثیر نخل خرما به روش کشت بافت را می توان در هر زمان و هر فصل انجام داد بنابراین تحت تاثیر شرایط فصلی نمی باشد .
5) مدت زمان تولید نهال به حد قابل ملاحظه ای کاهش می یابد .
6) امکان تولید ارقام ماده برتر و سالم ؛ واریته های مقاوم به بیماری ؛شوری و تنش های محیطی و همچنین تولید انبوه پایه های نر پرگرده با ویژگی های متازنیایی مطلوب وجود دارد .
7) نهال کشت بافت دارای سیستم ریشه ی توسعه یافته می باشد بنابراین درصد بقاء آنها در مزرعه حدود 100% است.
8) نهال کشت بافت در هرزمان از سال قابل کاشت در زمین اصلی می باشد .
9) هویت نهال حاصل از کشت بافت مشخص و تضمین شده است .
10) انتقال نهال راحت تر و هزینه آن کمتر است .
11) بدلیل استفاده از گیاهان بدون آلودگی ؛ خطر انتشار آفات و بیماری های نخل از یک منطقه به منطقه دیگر وجود ندارد و یا بسیار نادر است .
12) گیاهان حاصل از کشت بافت ؛ باغات یک دست از نظر ساختار ژنتیکی و ظاهری؛ رشد سریع و ثمردهی زود هنگام را تولید می کنند .

لازم به ذکر است که عملکرد ؛ کیفیت و وضعیت رشد ارقام مختلف خرما در مناطق خرماخیز کشور متفاوت است . این تاثیر مربوط به ارتفاع منطقه از سطح دریا؛ نوسانات دمایی منطقه؛ رطوبت نسبی محیط و سایر عوامل محیطی می باشد بطوریکه کشت برخی از ارقام در بعضی از مناطق اصلاً توصیه نمی شود . به عنوان مثال رقم پیارم در مناطقی که از سطح دریا بالاتر باشند تولید میوه با کیفیت بهتر می کند حال آنکه رقم شهابی بدلیل سازگاری با شرایط مرطوب مناطق ساحلی و تولید محصول خوب در این مناطق توصیه می شود

در حال حاضر با توجه به مناسب بودن ارقام خشک و نیمه خشک خرما ( ارقامی که میوه آن در زمان رسیدن دارای 12% تا 15% رطوبت باشد ) جهت فرآوری ؛ بسته بندی ؛ انبارداری مدت دار و صادرات ؛ تولید ارقام یادشده بیشتر رایج است .
مراحل مختلف رشدی نهال های کشت بافت خرما و گلدان های مناسب جهت نگهداری آن:
1) گلدان تورپیدو یا اژدری A2:
گلدان هایی از جنس پلی اتیلن سیاه رنگ که بدلیل شکل مخروطی و نداشتن سطح اتکا بصورت باکس های 9 و 25 تایی به بازار عرضه می شود . این گلدان برای نگهداری نهال های کشت بافت خرما بعد از خروج از محیط رشد درون شیشه در آزمایشگاه تا زمان تولید 6-5 برگ و افزایش ارتفاع مطلوب حدود 50-40 سانتیمتر مورد استفاده قرار می گیرد .
این شرایط بعد از گذشت 6 -4 ماه از زمان نگهداری نهال های درون گلدان اژدری در گلخانه سازگاری قابل مشاهده می باشد .
2) گلدان پلاستیکی 3 لیتری B1 :
گلدان ها از جنس پلاستیک با رنگ های متنوع و حجم 3 لیتر ( ارتفاع 18 سانتیمتر و قطر 12 سانتیمتر ) می باشند که برای نگهداری نهال های رشد کرده و دارای 5-4 برگ با ارتفاع 50-40 سانتیمتر مناسب می باشد . با توجه به رشد نسبی مناسب در این مرحله ؛ درصورت وجود شرایط مناسب کشت در منطقه نظیر عدم تابش شدید آفتاب و وزش بادهای گرم و خشک و آبیاری کافی ؛ قابل انتقال و کشت در زمین اصلی می باشد . این نهال بعد از 4-3 سال در صورت اعمال مراقبت های لازم به بار خواهد نشست .
3) گلدان پلاستیکی 8 لیتری B2 :
گلدان ها از جنس پلی اتیلن حجم 8 لیتر ( ارتفاع 28 سانتیمتر و قطر 20 سانتیمتر ) می باشند که برای نگهداری نهال های رشد کرده و دارای 6-5 برگ اصلی با طوقه کاملاً مشخص و ارتفاع 80-60 سانتیمتر مناسب می باشد . با توجه به رشد مناسب نهال در این مرحله ؛ درصورت وجود شرایط مناسب کشت در منطقه ؛ قابل انتقال و کشت در زمین اصلی می باشد . این نهال بعد از 3-2 سال در صورت اعمال مراقبت های لازم به بار خواهد نشست .
4) گلدان پلاستیکی 20 لیتری C1 :
گلدان هایی از جنس پلی اتیلن با حجم 20 لیتر می باشند که برای نگهداری نهال های رشد کرده و دارای 9-6 برگ اصلی با طوقه کاملاً مشخص و ارتفاع 100-80 سانتیمتر مناسب می باشد . با توجه به رشد نهایی نهال جهت نگهداری در گلدان نهال در این مرحله قابل انتقال و کشت در زمین اصلی می باشد . این نهال بعد از 2 سال به بار خواهد نشست .
خصوصیات و نکات قابل توجه در گلخانه سازگاری
1 ) کنترل دما
* نگه داشتن دما در حدود 30 درجه سانتیگراد (12 درجه سانتیگراد نقطه خطر و ماکزیمم درجه حرارت 35 درجه سانتیگراد).
* استفاده از آبیاری کف گلخانه در هنگام وقوع افزایش دما . برای این منظور می توان از سیستم میست یا پاشیدن دستی آب توسط شیلنگ روی کف بتونی یا راهروهای گلخانه استفاده نمود
2 ) ممانعت از تابش مستقیم نور خورشید به روش ذیل :
* استفاده از تکنیک سایه دهی یا رنگ پاشی بوسیله حصیر یا برگ های خشک نخل برای جلوگیری از افزایش دما و تابش مستقیم نور آفتاب خصوصاً در فصل بهار و تابستان .
(برای این منظور سطح رویی گلخانه توسط حصیر چوبی یا برگ نخل بطورکامل پوشیده می شود . این حالت پاعث ایجاد سایه و عدم تابش مستقیم نور خورشید به گیاهان می شود و نور عبور کرده از حصیر و درزهای آن کافی خواهد بود )
3 ) کنترل رطوبت :
* نصب رطوبت سنج در گلخانه به منظور اطلاع از میزان رطوبت نسبی محیط گلخانه
* حفظ رطوبت در دامنه 60 -50 درصد نسبی
* استفاده از دستگاه های رطوبت زا یا آبپاشی سطح گلخانه جهت بالابردن رطوبت نسبی فضای گلخانه ها.
* کنترل افزایش بیش از حد رطوبت بوسیله هوادهی گلخانه جهت جلوگیری از شیوع امراض قارچی
( با نصب دستگاه رطوبت سنج مجهز به کلید قطع و وصل کننده سیستم میست و هواکش می توان تنظیمات را بصورتی اعمال نمود که با کاهش میزان رطوبت محیط از مرز 45% سیستم میست شروع بکار کرده و در مواقعی که رطوبت از 70% فراتر رود سیستم تهویه ( هواکش) جهت خارج نمودن رطوبت اضافه محیط روشن گردد )
4 ) مبارزه با بیماریها و آفات
سمپاشی دوره ای هر 2 هفته یکبار با قارچ کش و حشره کش های معمول در بازار نظیر بنومیل یا مانکوزب با غلظت 2 در هزار مناسب جهت پیشگیری. 5 ) پوشش کف گلخانه
* استفاده از سطح بتونی با پوشش شن به قطر متوسط 5 سانتیمتر جهت ممانعت از رشد و ورود ریشه به خاک زیرین گلدان ضروری است.
نکته:
1) درصورت عدم انجام بتون ریزی، استفاده از گونی ضخیم پلاستیکی بر روی پوشش شنی به جای سطح بتونی الزامی می باشد.
2) در صورت عدم رعایت موارد فوق ‌ریشه نهال به خاک کف گلخانه نفوذ کرده و در هنگام جابجایی نهال بدلیل قطع شدن قسمت اصلی ریشه ضمن وارد آمدن استرس به گیاه احتمال خشک شدن آن پس از کاشت در زمین اصلی بسیار افزایش می یابد.